ج : مفرّغ : هرگاه مستثنى منه در كلام حذف شده باشد ، استثنا را مفرّغ گويند : مثل : ما جاء الّا اخوك . هرچند استثناى منقطع صحيح است ، ولى اختلاف است در اينكه آيا اطلاق استثنا بر اين قسم ، اطلاق حقيقى است يا مجازى ؟ - احكام استثنا : - در استثنا همه اتّفاق دارند بر اينكه شمول مستثنى نبايد بيشتر از مستثنى منه باشد . ولى اگر مستثنى نصف يا بيشتر از نصف مستثنى منه باشد ، اكثر اهل فن قائل به جواز هستند . - استثنا بعد از جملات متعدد عطف شده بر يكديگر . گاهى چند جمله در يك كلام ذكر مىشود و در آخر يك استثنا مىآيد . در چنين مواردى اختلاف است در اينكه استثنا به تمام جملات برمىگردد يا فقط به آخرين جمله ؟ مثل آيه شريفه 4 سورهء نور . خداوند تبارك و تعالى مىفرمايد : وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَداءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمانِينَ جَلْدَةً ، وَ لا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهادَةً أَبَداً ، وَ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ إِلَّا الَّذِينَ تابُوا . . . در آيه شريفه فوق احتمال دارد كه استثنا فقط مربوط به جمله آخر يعنى « وَ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ * » باشد ، كه در اين صورت بعد از توبه فقط فاسق نيستند ولى ساير احكام قبلى بر آنها ثابت است . و احتمال نيز دارد كه استثنا مربوط به تمام جملات قبلى باشد كه در اين صورت اگر توبه كردند ، تازيانه نبايد به آنها زد و شهادت ايشان نيز قبول